Kalem Kalem Ağırlık Tablosu
| Kalem | Tutar | Pay | Vade Tarihi | Gün | Ağırlık (Tutar × Gün) |
|---|
Karşı Faturayı Düşmeden Bulunan Ortalama Vade Neyi Gizler?
Ortalama vade, farklı tutar ve tarihlerdeki alacak veya borçları tek bir vade gününe indirger. Elinizde üç çek varsa "bu portföyün vadesi kaç gün" sorusunun tek dürüst cevabı budur. Kritik nokta şu: hesap günlerin ortalaması değil, tutarla ağırlıklandırılmış ortalamadır. Çünkü 500.000 TL'lik bir çekin 90 günü ile 10.000 TL'lik bir çekin 30 günü aynı ağırlıkta değildir.
Aradaki fark somut olarak ne kadar?
100.000 TL'si 30 gün, 300.000 TL'si 90 gün vadeli bir portföy:
- Ağırlıklı ortalama: (100.000×30 + 300.000×90) ÷ 400.000 = 75 gün
- Basit gün ortalaması: (30 + 90) ÷ 2 = 60 gün
- Fark: 15 gün — yıllık %45 para maliyetiyle 400.000 × 0,45 × 15 ÷ 365 ≈ 7.397 TL
- Yani basit ortalamayı kabul eden taraf, farkında olmadan 7.397 TL'lik bir vade avantajını karşı tarafa verir.
Karşı faturanız varsa ortalama vade değişir: mahsup sonrası hesap
Aynı cariyle iki yönlü çalışıyorsanız — ondan alacağınız da, ona borcunuz da varsa — portföyün tamamı üzerinden bulunan ortalama vade gerçeği yansıtmaz. Karşı faturalar alacağı kapatır ve kalan bakiyenin vadesi konuşulur. Yukarıdaki portföye (100.000 TL/30 gün + 300.000 TL/90 gün) aynı cariye 150.000 TL'lik bir karşı faturanız eklendiğinde, mahsup en erken vadeli alacaktan başlar (FIFO): 30 günlük 100.000 TL tamamen, 90 günlük alacağın 50.000 TL'si kapanır. Geriye 250.000 TL / 90 gün kalır ve ortalama vade 75 günden 90 güne çıkar — 15 günlük bu fark, mahsubu hesaba katmayan tarafın gördüğü rakamla gerçeğin arasındaki mesafedir. Yukarıdaki Mahsup Sonrası moduna geçip karşı faturalarınızı girerek aynı hesabı kendi rakamlarınızla yapabilirsiniz.
Karşı faturanız yoksa: Çek Vadesi ve Ağırlıklı Ortalama Vade Hesaplama →
Vadenin para karşılığı
Ortalama vadeyi bulmak tek başına yeterli değildir; asıl soru o vadenin size neye mal olduğudur. 400.000 TL'lik portföyün 75 günlük ortalama vadesi, yıllık %45 para maliyetiyle 36.986 TL eder. Bu rakam iki işe yarar: portföyü bugün peşin tahsil etmek için verebileceğiniz azami iskonto budur, ve çeki kırdırmayı düşünüyorsanız bankanın teklifini bu rakamla karşılaştırırsınız. Teklif bunun altındaysa kırdırmak, üstündeyse vadeyi beklemek mantıklıdır.
Vade pazarlığında kullanımı
Ortalama vadedeki her ek gün, toplam tutar × yıllık oran ÷ 365 kadar maliyet ekler — yukarıdaki portföyde günde yaklaşık 493 TL. Müşteri "15 gün daha" dediğinde masadaki rakam 7.400 TL'dir. Bunu önceden bilmek pazarlığı duygusal olmaktan çıkarır: ya vadeyi verip fiyata yansıtırsınız, ya da vade yerine peşin iskonto önerirsiniz.
Takvim günü mü, iş günü mü?
Vade hesabı takvim günü üzerinden yapılır; hafta sonu ve resmi tatiller de sayılır. Tatil kuralı vadeyi değil ibraz gününü etkiler — vadesi tatile denk gelen çek izleyen ilk iş günü işleme alınır ama vade günü değişmez. Bu araç takvim günü üzerinden hesaplar.